About the www.Alaskool.org project and its developers

ATXA DAA`T AT
CONCERNING FOOD

Kalnaa·kw x’ei · dax
by Emma Williams

1 Aa taa·kw ee`tinax gunei’ woo`xee`xch wei’ at xa,
shux'aa·nax dis dutee’w nuch,
March giyoo`,
Kuxde Dis yoo’ dusaa·gun Lin`gitch.

5 A yat awei` kunalgas'jin yan shkwaa`de
goo` sa chaa·tl aa`ni, aa’ yei` yatee`yi t'aa·k,
aa’ kunt.ei`ch.
A yaa naxw atx dustee’yin,
tlei·l yee`dadi yax

10 dlei`t kaa’ chyax awe,
tix' kulyat';
naxw, ka ee·t has a.oo` nujin
ee·t a kaa’ dunakws'in.
A goo` sa diyaa·nax a

15 ka yaa s du itnax a,
ch'a daa` sa kwei·yx has oo`lyexch;
woo`sh kagei’ kawdahaa`yi tsaa’,
ax' has ajinakx nuch yoo naxw.
Naa·kwch has awoo`snakwch.

20 Aya x'oo`n gaa`w x'aa·nax sakwshe has aw`skoo·,
ayu x'aa`kdiyei·x' ayoo`,
yei·l sat.aa`xch.
"Haa·, de aa`wax'aa`kw yoo’ a;
chaa·tl de a naa·wu."

25 Ch'u tle aa`de daa`k has ukoo`xch.
A yax sgwach, chaa·tl yande yatxaa·x'w nuch.
A ya shaa·ch ku.aa`,
ch'u tle xash nuch woo`xee`yi itx' tsaa’ yoo chaa·tl,
tlei·l tsu a too·ch yoo` txashk,

30 woo`xee`yi itx'.
Ch'as a koo`wu aa`x dulxashch shux'aa·nax,
yoo’ a hee·ni ka a shei`yi
tle a too·nax daa`k kadei·ch.
Aa`, yaa’ it aa yakyee`x' awei` tsaa’,

35 natxashch wei chaa·tl,
a yei’ yax shayattee·ych, ei’naa` kax'.
A xaa’s'i woo`xoo`gu awe tsaa’s woo’shdax kat.lx'as'x nuch.
A yuwaa`x'ee·shi kustee` nuch;
gagaa`nnax dusxoo`k nuch.

40 Yoo k'adei·n kawoo`t'ee’x'i tsaa’s
nei`lnax has yandusxoo`kch,
ch'u tle woo`sh kaa`de s akoochakch.
Tlei·l yaa yakyee` yax t'ee’x' daa`kakoo·gu koo`stee’yin;
ts'as dusxoo`k nujin at xa.

45 Aa, yaa yan shuwoo`taa`ni yaa chaa·tl,
yaa laa k’ask gaa`wut koo`wahaa.,
a tsu kutstee`.
Tlakw aa`x yei` daa`tnei` nuch yei’,
a t'aa·de kunalgas'ch,

50 a daa` gatnakch yaa laa`kask.
Tlei·l yee`dadi yax dus'ee`gun ch'aa’kw,
ch'as kat.st'aa’t' nujin, lakt too·de.
Lakt yikgaa` yax kudagei` kat.st'aa’t' nuch.
Ayu x'oo`n dahee·n sa

55 gagaa`n too·x' yux yei` yaa` kt.snee`ch,
aa’ yax dul.atch,
tsu aa’ yax dul.atch.
Has oo`skoo·wch k'adei·n woo`xoo`gu.
Aa yaa·x' awe taa·kw niyis,

60 wei suk laa·x yei` nt.snee`ch.
A tsu k'adei·n dusxukch,
a x'aa·x' awei`s
wei· laa`k'ask kei` s akoo`chakch aa`n,
lakt too·de.

65 Ach tlei·l woo`sh yax koo`ls'ee’x'w nuch yoo’.
A kinaa· tsu,
ch'u tle yoo lakt a kinaa`haa·di aa`n has ax'ei`s.axwch,
taa·kw tu.atxaa`yi ayaa`.
A ayoo` te a kinaa’ yei` nt.ei`ch,

70 a kudaa·lix nastee`ch.
Tlei·l kwa ch'aa’kw a kinaa’ yei’ utixx'w,
aa`x yei` nt.snee`ch.
Yei’ awe, ka yaa yaa`lulei`t yoo’ twasaa·kw,
a tsu lei·ndax dakde yei daa`tnei` nuch.

75 A tsu, too’tl'akwx dulyex nuch,
yan wus.ee`yi itx' ayoo`.
Yoo laa`x, laa`x ayoo` atx dustee`.
Yei’ kulsaa` kat.syexch,
ka ch'u kat.lkas'ch,

80 ayu woo`sh yaa’ kawdutlk'wat'i yax daa`tnei` nuch yoo yaa`lulei`t.
A too·nax dultsuwch yoo laa`x kawdutsyexi at.
Dusxoo`k yax kudagei·,
yei’ gusgei·nk'.
A tsu at x'ee·shi yax dusxukch,

85 tle k'adei·n uxukch.
A tsu, has aya.ei`t' nuch,
a ku.aa` kutaa`n tu.atxaa`yi sakw ayoo`.
Kuw`daxee’l'i t'ei·nax
has axaa` nuch.

90 A yaa·x' awei` kutaa`nt koo`haa·ych,
tsu kunalgas'ch hee·n watde.
Kaa` hee·nx'i kustee’yin naa`,
ch'a wei kaa’i hee·ni kustee’yin,
ax kulagaa’s'.

95 A watx' at x'aan hitx'i aa’ yax has awoo`lyei`xin.
Woo`sh dakadin kukandak'it'ch,
kaa` hee·nx'i watde.
Xaa’t hee·n yikt gahin,
a ayoo’s aa` duk'ix't nuch,

100 aya dusxoo`kch.
Aa’ a xoo`x yaa kugalagas'ch,
yaa’ ax xan aa` du tlaa’ch ax ee`n kalanik nuch.
Goo` sa yei’ kugei`
ax' wudutsxuk.

105 Ch'a ax', chilk yoo’ ayasaa·kw,
chilk dulyexch aa`s tlenx'.
Aax awe a shee`yi kax' dakee·x',
tle ch'a ax', hitx' saa·ni yei’ dwasaa·kw chilk,
ch'a ax' has ajinakx,

110 tsu ch'a goo·t aa` hee·n wat,
yaa woo`sh itx yaa` gadahinch yaa xaa’t,
ax' ayoo`, a xoo`x yaa` gakuxch,
yaa` has galagas'ch.
Yaa·x' awei` yei`st koo`haa·ych,

115 aa, tsu has nalgas'ch,
yaa guwakaa·n ax' has ungaa`.ee`ni yei·de.
Haa a tsu, kaa’x'w las'aa`gin tlagu kwaa·nx'i,
a tsu ikde katxut'x'w nuch yoo guwakaa·n.
Aa shaa·ch awei`s woo’shdax has akalak'etl'x nuch,

120 yoo’ a gatsdaa`dlee`yi
ka a xikdaa`dlee`yi.
A s'oo·gu,
ch'oo shux'aa·dax tle yax yat.ls'uwch.
A tsu ch'u tle gan kaa`nax,

125 ch'u tle tlaa·kw,
tlei·l daa`gei·nax ux akat.ls'ekx yoo’ at,
ch'u tle tlaa·kw, x'aa`n kinaa·,
ch'u tle t'oo`ch' yax naganee`n
ch'a yoo’k', yoo’,

130 du ee’shch xaa`n kanik nuch yaa’ ax xan aa`,
yoo dlee`y, tlei·l daa`gei·nax dusxoo`kch,
uls'ixch daa`gei·nax yaa` kananei`ni.
Ch'u tle ayoo’ a shoo`wu u.ee·ych,
yoo dlee`y kaxt.sxoo`gu,

135 yei`sx' yei` daa`tne a.
Yoo taa·y k'oo`das'i yoo’ dwasaa·kw,
yoo tlax yataa·yi aa` guwakaa·n,
a daa`dax yoo` dwats'et'k yoo taa·y.
Tsu ch'a goo·t dusxukch.

140 A ayu a tsu,
taa·kw niyis, yan has oo`sxukch.
Yoo taa·y k'oo`das'ku.ayoo`
yoo at x'ee·shi tee·yi yoo’ toosaa·kw nuch,
a t'aa`gix has oo`lyexch.

145 A t'aa`gi dus.ee·ych,
aa`n has axaa` nujin.
Ayoo yei’ awei` atxa yan dusnee·yjin taa·kw niyis.
Yaa guwakaa·n shayadahei·nin ch'aa’kw,
ch'oo` l dlei`t kaa’ kugoo`stee`ji.

155 Ch'a goo`x' sa a ee`tinax kuwatee` yaa’ atxa,
yei` daa`tnei’yin ch'aa’kw.
Yaa yee`dat ku.ayaa` tlei·k'.
Ayoo shayat.hei·ni ku.oo` de tlei·l yan shkwa akooshtan,
yaa kaa` jee`de yaa` duchgeyi yax yatee`

155 ldakat yaa’ atxa.
A yei’ awei`.
Tsu a tsu,
yan gaxuk yaa guwakaa·n dlee`yi,
tsu yax yakat.st'ax'ch, (phon. tsu wax)

160 aa`de gadwaxaa`yi yax kwdagei`.
K'adei·n yan wus.ee`yi ayaa` tsaa’,
yaa guwakaa·n dlee`yi,
a tsu dusxukch.
K'adei·n woo`xoo`gu ayoo`,

165 yoo x'akaw`dutls'igu tsaa` taa·yi,
a ee`xi kaa`de yei` nt.snee`ch.
A tsu taa·kw niyis has algei·w nuch,
tsaa` ee`xi kaa`dei·.
Aya s agwaxaa`yi,

170 ch'a waa’k'w sa koo`gei·,
aa`de kaxtxaa`yi yax,
a kaa`x kei has atee`ch nuch.
Yoo lakt kax' ayoo`, a tsu yei` nt.ei`jin.
Yoo haa shkwaa`de kawtk'ee’t'i aa` ku'oo`,

175 yei’ awei` sh x'adaa` yan has udanaa`kjin ch'aa’kw.
Tlei·l hundaa`kahididax atxa duxaa’yin,
yaa haa tlagu kwaa·nx'i.
Sh x'adaa`x yoo` kda.atk nujin,
atxa yei’ kugei` woo`sh gunayaa·de.

180 Yaa kutaa`n tutlei·gu tsu,'
kanee·gwal'x has alyex nujin.
Yoo woo`sh gunaa·de,
yaa tlei`katank,
ka kant'a,

185 kanee·gwal' sakwx has oo`lyexch.
A tsu, ya lakt kaa`de yei` daa`tnei` nuch.
X'aa·l' tin has akoo`chakch.
A ayoo` a tsu,
yaa yee`dat tlei·kw tooxaa`yi yax kwshei’,

190 yoo dlee`y ka ch'u yoo’ at x'ee·shi yan has awoo` xaa`yi itx',
a awei` has axaa` nujin wei kanee·gwal' a itde.
Has du atxaa`yi ee`ti aa`yix has aw`lyex.
Yei’ awei` xwaskoo·,
i jee`t xwaa`tee· ya sh kalnee`k.

195 Haa yaa de tsu xat x'akaa`wakaa’ ayaa`,
yaa haa xant wagudi yee·s kaa’.
Aya du twaa’ sgoo·
yaa gaa·l’ daa`t at ch'a yei’ gugei·nk' kaxwanee`gi.
Yaa yee·s taa·kwdax,

200 Nas'k aa` dis yat,
March yoo’ dwasaa·kw,
agiyaa` Kuxde Dis yoo’ twasaa·kw.
A yee`ni yawoo`xee`yidax ayoo`,
yoo gaa·l' yoo Lin`gitch ch'u tle tleeyei’ yoo` nasnee`ch;

205 tlei·l duxaa` nuch.
Yoo a tu.adi s'oo`w yax yaa` ganee`ch yu.
Ayaa ax xan aa` du tlaa’ch
ax ee`n kalanee`k nuch,
"Tlei·l kaxyeexaa` gaa·l'

210 yaa dis yee`n too·dax;
ch'u tle x'akaxyeenaa·k."
ch'u tle tsoo· yei`su disi yat tsaa’, October,
aa` a yee`n tu yawuxee`yidax tsaa’ (phon. tu wawu …)
tsu gunei’ duxaa·ych yoo gaa·l',

215 Yaa koo·x' kudagei’k nuch yoo’ ayoo`,
kutaa`n too·x' duxaa`yi.
Ach ayoo` x'atnaa`kjin yoo gaa·l',
tlei·l has ooxaa` nuch.
A yaa yaa`lulei`t yoo’ twasaa·gu aa` ku.aa`s,

220 a tsu tleeyei’ yoo has anasnee`jin aa` duxaa`yi.
A yaa May, yoo’ twasaa·kw,
Taa·kw Ee`ti Disi,
a yaa`dax tsaa’
tsu gunei’ duxaa·ych yoo yaa`lulei`t. (phon. yoo. waa` …)

225 A yei’ x'ayakaa` nuch,
yaa ax xan aa` du tlaa’,
"Dei yak'ei·, de a gaa`wu ayaa`
yaa yaa`lulei`t tsu tooxaa`yi.
Kutaa`n xaa’di de a kax yaa`wax'ak yu a,

230 dei woo`k'ei· duxaa`yi."
Aa`gaa· yu gaa`wx' tsaa’
tsu gunei’ tooxaa·ych yoo yaa`lulei`t.
A yei’ ayaa` haa` ee`n katnik noo`jin.
Ach ayaa` shayathei·ni gaa`w

235 yaa dlei`t kaa’
has du ee’ kaw`tgei’k;
kutaa`n, ka ch'u taa·kw ee`tix',
ch'oo` has axaa` nuch,
aya Lin`gitch kwas tlei·k'.

240 Ch'u tle ayoo tleeyei’ yoo nt.snee`ch,
has aw`skoo· a daa`t at ach ayoo`.
Ka yaa·t'aa` tsu,
a kaa’ daa`k xat sei`wahaa·,
yaa ax xan aa` du tlaa’

245 yei’ haa daa`yakaa` nujin,
"Hee·n taa·k aa`si daa`dax lil yaa`k yeexaa·k.
Koo·x' kutgei’k
yoo hee·n taa·k aa`si daa`dax yoo yaa`k yei` wsnee`yi." (phon. yoo waa`k)
Has awstaa· yoo woosh dashaa·yi --

250 ayu a daa`t tsu ax ee`n sh kalnee`k --
a yoo hee·n taa·k aa`si daa`dax ayoo`
yoo yaa`k yei` has aw`snee`, (phon. yoo waa`k)
taa·kw ee`ti.
A yu has du ee’ kaw`tgei’k;

255 ch'oo daxnax has has woo`naa`,
yoo yaa`k has awoo`xaa`yi. (phon. yoo waa`k)
Ach ayoo` axaa`x' x'akaw`dutlgei’k nujin.
Yaa ax chaa`nch ax ee`n kanik,
"Lil hee·n taa·k aa`si daa`dax yaa`k yei` daa`ynei·k;

260 koo’ kutgei’k."
A ayaa` ach xwaskoo·
yaa Lin`git atxaa`yi;
ach ax yatx'i tin kaxanik noo`ch,
goo`t'a gaa`wx' sa tsaa’

265 tsu gunei’ duxei·x,
yaa hee·n taa·k atxaa`yi.
Shayathei·ni gaa`w,
de yaa dlei`t kaa’ a jee`t woo`tee`.
Yaa taa·kw ee`tex'ka yaa kutaa`n yee`nx'

270 ch'oo` has axaa` nuch.
Ach ayoo` yaa haa shkwaa`de woo.aa`di aa`ch,
haa ee`n has akalanee`k ach ayaa`,
yaa haa xant wagudi yaa yee·s kaa’,
haa` yoo x'atangi akashexee`t,

275 ayaa yei’ ayaa` du jee`t xwaa`tee·
yaa hintaa·k atxaa`yi daa`t at,
yei’ kaa`wagei`.

Alaskool Footer

Alaskool Central | Alaskool Topics | Curriculum | Places | What's New | Alaskool Resources | Links | About Alaskool | Guestbook | Search | Contact Alaskool

Copyright 1998-2004, UAA-ISER. Individual copyrighted materials on this site are used with permission from the author or copyright holder and are provided for educational and informational purposes only.

This site has graciously been supported by the Institute of Social and Economic Research, University of Alaska Anchorage, First Alaskans Foundation, CIRI Foundation, Alaska Humanities Forum, and U.S. Department of Education.
Alaskool is developed and maintained and hosted at
Institute of Social and Economic Research
University of Alaska Anchorage
3211 Providence Drive
Anchorage, Alaska 99508 USA
(907) 786-7710