About the www.Alaskool.org project and its developers

HAA SHAGOO·N DAA`T AT
CONCERNING OUR HERITAGE

Kalnaa·kw x’ei · dax
by Emma Williams

1 Ayaa yaa yei’ gugei·nk',
aa`de xwaskuwu yax ayaa`
yoo·de kkwatee·.
Yaa ax xan aa` du tlaa’,

5 Kinle yoo’ t.saa·gun,
hoo·ch ax ee`n akaa`wanee`gi yoo` x'atank k'atsk'u ayaa`
yande kkwatee·.
Yaa Fort Tongass ax' yei` tixx'un Taa’nt'akwaa·n,
aya akanik noo`ch ax ee`n,

10 aya ax' has du xant wulgas' ixkee·dax American soldiers.
A dei·x taa·kw yu soldiers aa’ yei` tee`yi it ayoo,
yoo’ a kuw`tstee`.
(Aa`nax awei` ayaa`wadlaa`k du kataa·gu.
Du jis a kax kuw`dwashee` yoo taa·kw

15 yoo soldiers aa`ga at wulgas'i ye,
yei’ awei` wudutskoo· du kataa·gu.)
Yoo’ du aa·lich du ee`n kanik nuch.
Aa`x ayaa` yaa haa·nde wutsdaa`k
yaa Daa`saxakw see·t.

20 Yaa Daa`saxakw ku.aa` Cat Island yoo’ dwasaa·kw
dlei`t kaa’ x'ei·nax.
A see·t kax' ayoo` yei` kunatee`jin,
taa·kw ee`tix' yoo atxa ax' sh x'ei`s yei` naxt.snee`.
Chaa·tl aya dusxoo`k nuch

25 gaa·nx' awdagaa`ni,
ka laa`k'ask,
yoo’ a daa` gatnakch.
A ayaa` shux'aa·nax
aa’ yei` kutixx'w noo`jin.

30 Aa`x ayaa`
woo`ch gunayaa·gaa` has kundayat'ch
yaa’ at x'aa`n kutaa`n
Ya hee·n wat a ayaa` aa`de kunalgas'ch,
woo`sh gunayaa’ kukudasoo’sch.

35 Ka yaa’ ixde,
yaa·t, Kichxaa·n wat,
tsu hit at da.aa`yin,
at x'aa`n hitx'i aa’ yei` tixx'un.
A yaa kutaa`n atxaa`yi

40 ax' sh x'ei`s yei` daa`tnei` nujin.
Ach ayaa` Kichxaa·n
a yaa Taa`nt'akwaa·n hee·ni Kichxaa·n.
A yaa Gee`twei·n,
Chief Johnson dlei`t kaa’ch wasaa·, ya Gee`twei·n,

45 hoo·ch shux'aa·nax ax' awlyex hit, at x'aan hídi,
yaa hee·n wat, Kichxaa·n wat.
A yaa dlei`t kaa’ch a kax koo`woo’s' nujin,
daa`t kaa`x sa dwasaa·kw Kichxaa·n.

50 Kich:
yoo hee·n,
chaa·s' hee·ni yee·yi ayaa`,
Kichxaa·n yoo’ a,
yaa’ ax xan aa` du tlaa’ch

55 ax ee`n kalanee`k nujin,
ch'u tle shaa`hee`kjin,
yoo’ akanee`gin.
Yaa chaa·s' ayu, a hee·ni yee·yi ayaa`,
ayu yaa` kgax'ak yoo’ ayoo’, (phon. ayu waa`)

60 yaa hee·n wat,
yaa xakw ax kaxadin,
ayoo ax' nax'akch yoo xei’n.
Woo`naa`wudax awei`, gagaa`n a kat axdagan ayu
ulkichch.

65 Ach ayoo` Kich-xaa·n yoo’ dwasaa·kw yaa· hee·n
yaa Kichxaa·n.
Aa`x ku.ayaa`s,
tsu kaa aanix' kux koo`lgaa’s'ch,
T'angaa`s,

70 tsu yei`su atxaa`yi yei` naxtsnee`.
Yaa guwakaa·n,
sh x'ei`s dusxoo`gun a dlee`yi,
taa·kw niyis.
Kaa tsaa`, a taa·yi dustei·x nujin

75 a ee`xi kax.
A ya guwakaa·n dlee`yi,
gaxuk ayoo`,
k'adei·n wuxoo`gu,
as dustaa·ych,

80 as tsu dusxukch.
Yoo yan woo’.ee`yidax (phon. yoo wan)
k'adei·n woo`xoo`gu ayaa` tsaa’s,
tsu yaa tsaa` dlee`yi,
tsaa` ee`xi kaa`de yei` daa`tnei` nuch

85 taa·kw tu.atxaa`yi sakw.
Yaa lakt,
Lin`gitch layei`xin lakt.
A kax' ayoo` yei` du.uxx' noo'jin
yoo taa·kw atxaa`yi sakw,

90 k'adei·n has akoo`s.hatch.
Yaa atxa yan wut.snee`yi itdax ayaa`s,
kunalgas'jin yoo` a.
Ax chaa`n du yoo` x'atangi ayaa` kaxlanee`k.
Ayas Taa·kw Aa`nit koo`lgaa’s'ch.

95 Taa·kw kaa`nax aa’ yei` kutixwx'.
Ach ayoo` yei’ dwasaa·kw
Taa·kw Aa`ni, Winter Village.
Yaa·dax, gwal eighteen miles yaa·dax yei’ kwnaa`lei·
wei· Taa·kw Aa`ni.

100 A yaa yee`dat ku.aa
yaa Ts'oo`tsxan a kaa’ yei` yatee`.
Hei· Tlei·l kwa ldakat Ts'oo`tsxanx usti de yee`dat,
de woo`sh xoo’x' ku.oo` ayaa`,
a kaa’ yei` yatee` yaa Taa·kw Aa`ni;

105 tlei·l ts'as Ts'oo`tsxanx usti.
Yoo’ ayaa` ax ee`n akanee·k nujin,
yaa’ ax xan aa’ du tlaa’ch.
Hitx' ax yawoo`skee`yin.
Aa’ akatoohei·xin,

110 ax jee`t aa` woo`tee`yin tl'atk.
A yoo k'unts',
aa’ katoohei·xi xwastee·nin
yoo ax jee`t aa`watiyi tl'atk.
Hit kagaa·s'i a ee`ti

115 kutl'kw too·nax kawt.aa·,
ka gan ee`ti awu.
Ach ayoo` du x'ei’ axwahee`nin,
Taa·kw Aa`ni Taa`nt'akwaa·n,
yaa’ oo`waa·n haa naa`x satee`yi,

120 shux'aa·nax aa’ yei’ woo`tee`,
yoo tl'atk.
Ayu yoo’ dusaa·gun Taa·kw Aaa`ni.
Ach aa’ yei` kutixx'un.
Aa`x ayaa`s tsu taa·kw ee`tit kuwoohaa`yi ayas,

125 tsu ya ax' kunt.ei`ch yei·x', kux koo`lgaa’s'ch.
Aa` yaa tlei·x' yatee`yi aa`
yaa Daa`saxakw ka,
hit, haa hidi ayoo`,
Shaa`nax Hit yoo’ dwasaa·kw.

130 A yaa a yee`taa'x’i1 kutstee`,
wudutlyex a yee`nax a.
Jinkaa`t ka daa`x'oo`n yei` yakoogei·,
a yee`x kawduts.haa`.
Aya taa·kw a yee` yei` kunatee`ch.

135 Ayaa xaa· kustee’yin ch'aa’kw.
Taa·tx' ayoo` yoo’ a
woosh kax jit.aa`t nujin.
Ach ayoo` a yee`x kukaw`duts.haa`
yoo taa’x' yei’ yakoogei·,

140 jinkaa`t ka daa`x'oo`n yatee` yoo taa’x' a yee`.
Shaa· ka at yatx'i ayoo`
aa’ yei` nt.ei`jin,
yaa kaa’x'w ku.ayaa`
yaa dakee· aa` kax' yan oo`sxikch.

145 Aa` yaa· has kul.axs' yaa xaa· --
yoo’ has asaa·kw nujin yaa’ a,
woo`sh daa`x dahaa`yi --
a jinak ayoo`, yei’ has ku.oo`wun.
A yaa ax xan aa` du tlaa’ch kanik nujin

150 yaa yei`su kee·s'i
aa’ nei`lx kadaa` nujin
yoo x'aa`n aa’ yei` yatee`yi ye,
aa`de taa·de kwnaa`leyi ye.
Ayu Shaa`nax Hit yoo’ dwasaa·kw.

155 Ayaa` ax shatx
du jee`t wudwatee· yaa· saa`,
Oo’kaa`taa`laxaa`ch.
Yei’ ayoo` a’ kaa taa`laxaa`ch nuch
yoo a kax yei’ anagudi yoo· taa’x',

160 yoo jinkaa`t ka daa`x'oo`n yatee`yi,
ka tsu kinde.
A kaa`x saa` ayaa`,
Oo’kaa`taa`laxaa`ch,
ayaa` ax shatx du saa`yix sitee`.

165 Dei·x aa` du saa`yi ayaa`,
Oo’kaa`taa`laxaa`ch,
yoo Shaa`nax Hit kaa`x ayoo`,
du yaa` wdwasaa· yaa saa`. (phon., du waa’)
Yei’ awei` kaawagei· kaxwanee`gi yaa yoo` x'atank.

170 Yaa haat wagudi Wei`ha,
yei’ ayaa` du jee`t xwaa`tee·,
yaa’ aa`de xwaskuwu ye,
yaa haa shagoo·n.
Tlax a it ayaa`

175 kuw`tutstee` oo`waa·n.
Tlei·l yoo tlei·x' hundred taa·kw
tlax wut.saku has du kustee`yi.
Ach aya ch'a yei’ gugei·nk',
aa`de xwaskuwu yax

180 du jee`t xwaa`tee· yaa gaa`w
yaa Wei`ha, yaa’ ax dayee·n aa· yaa·x'.
Yei’ awei` kaa`wagei` ax yoo` x'atangi.

 

Alaskool Footer

Alaskool Central | Alaskool Topics | Curriculum | Places | What's New | Alaskool Resources | Links | About Alaskool | Guestbook | Search | Contact Alaskool

Copyright 1998-2004, UAA-ISER. Individual copyrighted materials on this site are used with permission from the author or copyright holder and are provided for educational and informational purposes only.

This site has graciously been supported by the Institute of Social and Economic Research, University of Alaska Anchorage, First Alaskans Foundation, CIRI Foundation, Alaska Humanities Forum, and U.S. Department of Education.
Alaskool is developed and maintained and hosted at
Institute of Social and Economic Research
University of Alaska Anchorage
3211 Providence Drive
Anchorage, Alaska 99508 USA
(907) 786-7710