About the www.Alaskool.org project and its developers

OO`TSKAA·YI SHAA`WAT
THE LAZY WOMAN

Kalnaa·kw x’ei · dax
by Emma Williams
Click to see illustration by Darlene Hoff

1 Aa` yaa·du,
haa shagunkax' katnik nuch yoo x'atank.
Yee·s shaa· jis ayaa` kutstee`,
yoo’ ax ee`n kaw`dwanee`k,

5 yaa oo`tskaa·yi aa` gukaa·x'
katnik nuch yaa yoo` x'atank.
Ch'aa’gu kwaa·ni,
tlei·l yee`dat aa`de kutwa.uwu yax
kut.oo`wun ch'aa’kw.

10 Yan shkwa hitx'i
l uldoo`k dei·n kwa daa`tnei` nuch,
yoo’ at akin ye,
tlei·l ch'ei’x’w too’ yei’ oo`kee·ch.
Yoo gan daa` l uldoo`k dei·n has ana.ei`ch.

15 Hei·l goo`haa· nuch yoo l'ei·w,
yoo gan daa` l'ei·wu yaa` nalch'ex'u,
ch'u tle aa`x woo`sh Kaa`de kant.hei·ch,
tsu gande.
Yoo nei`ldax ax anaa`.aa di yei·de

20 kat.lxei·s' nuch.
A ee`tix' ku.ayoo`s,
yee·s aa` l'ei·w tsu aa’ nei`lde duhatx'w nuch,
kaa` gushkahaa·di kat ayoo`,
ka ts'anei’,


25 daa` sa kaa jee` yei` yatee` a kat,
yoo yee·s l'ei·w yu gan daa`, (phon. yoo wee·s)
ch'u tle ldakat a daa` koo`xatch.
Aa’ yei’ akee·ch ye,
ka yoo aa’ axex'xw ye tsu,

30 a kaa`x shawtkee`yi yoo’,
ch'u tle dakde kat.lk'wat'ch,
yoo gan kei’l'i kals'ee’sxi nak,
kat.lk'wat'ch kaa x'oo·wu.
Ka yaa aa’ at kaxtxaa` ye tsu,

35 A yis gaa·ch ayoo` du.aa`gin ch'aa’kw;
yoo laa`x daa`yi gaa·chx dulyexch,
a yangaa` kwdagei`.
A yoo’ at kaxtxaa`yi,
aa’ daa`k du.axch,

40 yoo kaa’ atxaa`yi a kaa’ yei` naxt.ei`t.
A daa` woo`skee·ych,
at yatx'i
has du tlaa’, ka has du ee’sh.
Ka yoo has du s'ix'i tsu,

45 kutstee` a saa`yi yoo l'ei`wu atx dustee` nuch,
kilaa`x'w saa·ni yax;
a kax has at xaa` nuch has du s'ix'i yax.
A yoo yan at wudaa`xaa`yi ku.ayoo`, (phon. yoo wan)
ch'u tle yoo s'ix'gaa`,

50 yoo aa`s wan xaa`wu yoo’ dwasaa·gu aa` yoo s'ix'gach
dulgei·kw nuch yoo has du s'ix'i4.
Ganltaa·de dulgich nuch yoo s'ix'gaa`.
Ayoo·, u tle tsu has ayakoochakch a it at xa yis.
A yaa·t'aa` aya ax ee`n kaw`tnee`gin,

55 yoo shaa`wat, tlax waa’ sa kwshei’ oo`tskaa·.
Yee·s shaa`wat ayoo`.
Yan has at gaxei·n ayoo`,
tle woo`sh kax kagalyas'ch yoo x'aa`n goo`k.
Aa`x ayoo` du x'oo`s ashakoo`lyench,

60 du s'ix'i kwa ch'a ax' has du atxaa`yi kaa`de yaa` gaxukch.
Tlei·l oo` tle yei’ akoolgwei·ch,
tlei·l yoo’ awoo.ei`k.
Yu du dei·nx yaw`skiyi aa` shaa· kwa
ch'u tle tlaa·kw has du s'ix'i has akanalgwei·ch,

65 u tle tsu s ayana.ei`ch,
ayoo hu kwaa` tlei·k'.
Ayoo taa·kw ee`tide yaa` kukgahei·n ayoo`,
yoo’ atxa kaa` jee` yaa` kagoo`.ats'ch.
Ayaa a x'aa·x gaa`w yaa` xixch nuch, tsu has at woo`xaa`yi. (phon. gaa`w waa)

70 Ayoo tlei·x' yakyee` ayoo` kuwak'ei·,
aya gaa·nt aa`wa.aa`t.
Yoo shaa`wat kwa ch'u we nei`l x'aa`n daa` at aa·,
woo`sh kax kawtlyaa’s'.
A yaa·k'udax awei` wudutstee·n wei dei`kee·x yaa` yana.ei·n wei kee’t.

75 Awe shaa· ka at yatx'i,
de ee·kt walaa·, ikde has loo`wagoo`k.
Awe u tle has oo`lxei·s',
wei dei`kee·x yaa` yana.ei·n kee’tde,
yei’ has x'ayaka,

80 "Haa x'ei·t aywoo·,
haa x'ei·t aywoo·.
Haa ee·t yaa`n wahaa·,
haa yatx'i has du ee·t yaa`n wahaa·."
A ch'oo’ at has nagi awei`,

85 has du yakaa`nax kei yaa`wagoo· yoo kee’t. (phon. du wa-)
Awe tlei·l wut.stee·n,
waa’ sa at wutsnee· yoo lakt.
Yoo ee·k soo`gu, laa`gak yoo’ twasaa·kw,
s'oo`w yax nastee`ch,

90 a ayoo` yoo lakt yax wudutlyex.
Wei’ aa`de at kaw`dwa.at,
we shaa· ka at yatx'i,
awei·, a kat has awoo`lgee`ni awei`,
has aw`stee·n daa` sawei` ee`x.

95 Ch'u tle at kaw`dwa.at wei shaa· nei`lde.
Daa` sa has aa`washaa’t s'ix',
ee`x yinaa`de at kaw`dwa.at,
A yoo shaa`wat awei` tsaa`t wei·ga awe wut.ak.
Wutgoo`t. (phon. wutgii`t)

100 Aa`x aa`wasaa’t yoo du s'ix'i,
a wei s'ix'gaa` hei·l kei’ oo`t'ee`ch
ach akugaa`xlgoo`wu at.
Awe ch'a du koo·n awe aa`x aa`washaa’t.
Aa`n ee`k nagut

105 yoo a kax has at waxayi s du s'ix'i.
Yoo’ atxa a kat wusxuk.
Hei·l a kaa`x yei’ oo`lgwei·ch.
At kaw`dwa.at wei shaa·,
ch'a wei kaa’;

110 wei` ee`x taa·x has al.aa`di.
Awe ch'u yaa` nagudi a wei shaa`wat, (phon. ch'u waa`)
ch'u kaa` jee`gaa· yakaa`wagei`,
wei shaa`wat kwa ch'oo` ee`k nagut,
awe tsu kei` yaa`wagoo· wei kee’t.

115 A yax has sat.axch,
yoo ax ee`n katnee·gi yoo kee’t,
dakde kei yaa`wagoo·,
"Xxxxxw," has wudwa.ax.
Ch'u tle yoo ee`x tsu a ee`tix has ayaw`tlgin,

120 awe ch'u tlei·l a xant ugoo`tji,
yoo oo`tskaa·yi shaa`wat,
yoo’ ee`x ku.a tle hoo·ch'.
Aa`x awe wei· shaa·ch kaa`washuk,
"Cha daa’ agee`skaa·."

125 Ach ayoo` ch'u tle ch'a tlakw at yatyekch,
ldakat yakyee` too·x',
kaa dei·n adi l uldoo`k dei·n daa`tnei` nuch.
Tlei·l tsu du x'ei·x aa` wttee` yoo’ ee`x.
Ayoo`, ach awe du dei·n aa` shaa·

130 ldakat has ayaa`wadlaa`k,
yoo ee`x has du x'ei·t wudwawoo·
yoo kee’tch.
Ayoo` yaa sh kalnee`k
yaa yee·s shaa· jis ayoo`, aa`x wudwatee`,

135 ch'u tle ach has yat.ljee` nuch yoo yee·s shaa·. (phon. yoo wee·s)
L uldoo`k dei·n at ee.aa` ye,
ch'u tle l uldoo`k dei·n.
Ka ch'a tlakw at yatyekch,
ch'a daa`t yis sa yax kunee`.

140 Yoo’ yoo` x'atank ayaa` wudutlyex,
yaa yee·s shaa·x sitee`yi aa` jis ayoo`,
tlaa`gu yax ayoo` woo`tee`.
Ach yat.ljee`yi yax,
du jee`x dutee` nuch yaa yoo` x'atank.

145 "A tlakw at yanayekx,
a tlakw at yanayekx.
Yaa i dei·n adi, ka yaa’ i x'ayei`di,
l uldoo`k dei·n."
X'aa`kdiyei·x' ayoo`,

150 tsu ch'a kwnayei·dax aa`ndax,
kaa ee`gayaa·x yakw koo`x nujin.
A yis ayoo` tsu, yax kunee` nujin.
Tlei·l yoo’ a, ch'a ax' has oo`ltinx noo`jin,
kaa aa`ni ee`gayaa·t yakw gakux,

155 ch'u tle ch'a aa`doo· sa
ch'u tle nagutch has du t'aa·de,
"Haa·t yee’.a.
Nei`lx' haa·t yee’.a.
X'aa`nak'w goo`kx' daa`k yee’.a."

160 Ch'u tle aa’ nei`l has oo’.aa`tch
yoo’ aa`de has wudwa.ee’x'i aa` hit yee`de.
Ch'a a yax sgwach,
ch'u tle yoo shaa`wat tle aa’ yax unoo`kch.
Du atxaa`yi a too’ yei’ aya.uwu lakt akookel'ch.

165 Ayoo’ a yis yan at unee·ych,
yei’ at woo`tee`yi.
Ch'u tle daa`k yei’ oo`snee·ych du x'ayei`di, l uldoo`k,
ka yoo gaa·ch yax akagayei·ch.
A kax' a x'ei·x has at natee`ch,

170 yoo nei`lde has aa`waxoo`xu ku.oo`.
Yei’ ayoo` has shukatjei`s’ nujin yee·s kuna.oo·,
ya yee·s shaa·,
yan kaa`wawadi aa` shaa·ch has du ee`n yoo` x'ala.atk nuch.
He yei’ ayaa` at yatee` yee`dat.

175 Yoo’ ayoo` ax ee`n akaa`wanee’k,
yaa’ ax xan aa` du tlaa’ch.
Hei gwal oo`tee·n nujin,
gwal tlei·l tlax a yax daa` sa yaa nei`lx' yei` jee`xane.
Ach giyoo`

180 woo`sh itde ax ee`n akaa`wanee`k yaa sh kalnee`k.
Yaa yei’ xat daa`yaka,
"Yee`dat ku.aa` dlei`t kaa’ kustee`yi ayaa`,
katoo`kayaa` a yax kutoo.oo`wu,
ch'oo` tlei·l kwshei’ tlax a shoo`wu yax.

185 He ch'a aa`n ku.aa` kunaykayaa`,"
yoo’ haa` yaw’skaa`,
ka ch'oo` tle ax xan aa` tsu a too·t aa`watee·,
"Kunaykayaa`.
Yaa yee`dat aa`n too·x' yei` kutixx'u,

190 ch'a gunayei· kwaa·n yee`ysatee·ni,
lil hee x'awoo`l yaa’nax yaa’ ugutjik,
ch'oo` tsu l yee`ysakoo·wu,
ch'oo` tle nei`lx naytee`.
Hee ku.oo`wu has agaa`xsatee·n.

195 Lil has du ee·t yaa`n woo`haa·k,"
yoo’ ayoo` ax ee`n yoo has x'ala.atk noo`jin,
yaa ax xan aa` du tlaa’ ka du ee’sh.
Has du x'ayee` kanukch,
x'oo`n gaa`w sa shuxwalxee`x

200 has du x'ei·t woo`s.aa`x.
Ch'a xat sh daa` yoo tuxattank.
Yei’ ax too·wu yatee`, (phon., too·wu watee`)
ch'u yee·s shaa`tk'xat satee`yi ayoo`, (phon., ch'u wee·s)
jinkaa`t ka daa`x'oo`n ax kataa·gu,

205 ayoo` ax tlaa’ ax nak woo`goo`t.
Aya ax shatx has, has wudwashaa·,
hei tlei·l kwa utlsee`n has du kustee`yi.
U tle ch'a xat ayoo` sh xwatltin,
tlei·l xat shukangaa`jei`s'i aa` koo`sti.

210 Ayoo` ax too’ yei` woo`tee`
yaa yoo` x'atank ax jee`x has atee`yi,
has xat shukoojei`s' ayoo` yoo’ xat too`watee`.
Ax tlaa’ ax nak woo`naa`
ch'u at k'atsk'ux xat satee`yi.

215 Ch'a xat ayoo`,
ch'u tle sh yaa’ yan xwathan.
Ach ayoo`,
ax ee`n yoo` has x'ala.at ganikw,
has du x'ayee` kanukch.

220 Ach yaa yakyee`, de yee`dat,
aa`de kkwatee· yaa·t'a.
De xat wutshan,
hei ch'oo` has saxaa`.axch ku.aa`,
yaa yak'eyi yoo` x'atank,

225 yan has xat shukaa`wajaa·.
X'oo`n gaa`w sa shuxwalxee`x,
has du x'ayee` kanukch.
Ach yee x'ayxaka, yaa· yakyee`,
gunalchee·sh.

230 Ax yaa’ daa`k ixixch has du yoo` x'atangi.
Yaa’ ax xan aa` du tlaa’ch yei’ xat daa`yakaa` nuch,
"Yei kgwayaa·t’, a kaa’ daa`k isahei·ji ax yoo` x'atangi.
Gunalchee·sh," yoo’ xat daa`yakaa` nuch --
ax ee’sh a yat x'awoo`lyoo’wun --

235 "ax ee·k' yadi,"
yei’ ayaa` ax ee·x x'ataa`n nujin, "ax ee·k' yadi,
gunalchee·sh ax x'ayee`t ee.aa`yi.
Aa`x awei`, hee nak haa` kandayei.ni,
i yaa’ daa`k gwaxixch

240 daa` sa i ee`n katoo`nee`gin."
Aa’ ayaa` aa`de sh tugaa` xat ditee` ch'a xat.
Tlei·l has du x'ayee`dax wuxdahaa`n,
yan has x'awoo`data`ni yee`gaa·,
kanukch has du x'ayee`x'.

245 Ach yaa· yakyee`,
daa` sa ax too’ daa`k waxix,
yaa daxnax yatee`yi ax shaa· yatx'i,
yax has kagagei`yin,
tleeyei’ has gaa`ganugu,

250 yei’ tuwasaa·kw,
has du jee`x xatee` nujin
has du aa·li yoo` x'atangi.
Aa`x yei’ sh daa` yaxakaa` nuch,
"Hee yatx'i tin` kanaynee·k,

255 daa` sa hee` jee`x xatee`yin,
hee aa·li yoo` x'atangi ayaa`.
Yei’ haa` daa`yakaa` nuch,
dlei`t kaa’ xoo` yei haa` yatee` yee`dat.
Hei ch'u ku.a Lin`gitx haa` stee`

260 has du yax', yaa dlei`t kaa’. (phon., du wax')
Ach yak'ei· yee’ysakoo·wu hee shagoo·n.
Líl a nak ayaydakee·xik,
yaa` gayti."
Yei’ xat daa`yakaa` nujin,

265 "I dachxanx' yei` kugwastee·,
has du jee`x x'wan natee`
yaa i ee`n kaxanik at.
Has shukanajei`s'."
Ayaa ach daa` kgwaa`tee·

270 yaa shaa`wat du daa`t sh kalnee`k.
Lil oo`skaa·, li.
K'anashgudei·x kunastee`ch yoo’ oo`skaa·.
Sh x'adaa` yoo kudagutkw aa’ jee`tskaa· nuch,
oo`tskaa·yi kaa’.

275 Aa`gaa· ayoo` as at yaa`n uhaa·ych
oo`skaa· t'ei·x'
sh x'adaa` yoo` kwdagutkw.
Ayaa lis'aa`gi aa` ku.aa`, ku.oo`,
tlei·l has du ee·x yaa`n uhaa`.

280 Yei’ ayaa` yatee` yeedat,
yaa dlei`t kaa’ xoo` yei` haa` tee`yi,
a yis sh doo’ at dultee’w,
a yaa school a too·nax yaa’ agutch,
kaa` kustee`yi gagak'ei·t,

285 ach sh doo’ at dultee’w nuch.
Yei’ ayaa` kusti haa` jee` yatee` yee`dat.
Ach haa` ee’ dultee’w nuch,
dlei`t kaa’ too·nax,
l uldoo`k,

290 a yaa· at tookin ye,
ldakat yakyee` l uldoo`k dei·n daa`naxtoonei`
yoo’ haa` daa` yatkaa` nuch.
Ach yaa yoo` x'atank,
yan xwatee·ych ya yee`dat.

295 Ax shaa· dachxanx',
has du ee`n yoo` x'axla.atk nuch,
yoo’, ka yoo’ kee`stee`yi,
kei’ ikgwak'ei·.
Yei’ has daa`yaxaka ax dachxanx',

300 ch'oo` kunaa’ dlei`t kaa’ shoo`wux hee` stee`,
hei kwa ch'a tlakw haa` yaa’ dulshat, Lin`git.
Ach ax twaa’ sgoo·
yei’ s daa`yaxaka yaa’ ax dachxanx’,
ax twaa’ sgoo·

305 yaa haa shei`yi too·nax kiyee`ystee`yi
tl'ei`takw kaa’, a yax yinagi,
sh yaa’ ayagaydanei·.
Lil hee` kaw`tshoo`guk.
Ax x'ashee`yix sitee` yaa yoo` x'atank,

310 ax dachxan.
Ya shaa· ax dachxanx'
tlei·l haa yoo` x'atangi atx has oo`sti.
Ach dlei`t kaa’nax,
ch'u waa· sa ax jee`gaa·yatee` a yax,

315 has du ee`n yax yakkwanee`gan nuch,
yaa haa kustee`yi.

Alaskool Footer

Alaskool Central | Alaskool Topics | Curriculum | Places | What's New | Alaskool Resources | Links | About Alaskool | Guestbook | Search | Contact Alaskool

Copyright 1998-2004, UAA-ISER. Individual copyrighted materials on this site are used with permission from the author or copyright holder and are provided for educational and informational purposes only.

This site has graciously been supported by the Institute of Social and Economic Research, University of Alaska Anchorage, First Alaskans Foundation, CIRI Foundation, Alaska Humanities Forum, and U.S. Department of Education.
Alaskool is developed and maintained and hosted at
Institute of Social and Economic Research
University of Alaska Anchorage
3211 Providence Drive
Anchorage, Alaska 99508 USA
(907) 786-7710